Söz kesilmeden önce bir aileyi en çok düşündüren şey, aday hakkında duyulanların ne kadarının yerinde karşılık bulduğudur. Aday kendini tanıtırken işinden, oturduğu yerden ve ailesinden söz eder; aracılar ve tanıdıklar bu tabloya kendi bildiklerini ekler. Biz bu bilgilerden sahada görülebilenleri tek tek ele alırız. Söze gittiğiniz gün elinizde, anlatılanların hangi kısmının yerinde karşılık bulduğunu ve hangisinin açık kaldığını gösteren sade bir liste olur. Van Dedektif söz öncesi araştırmayı Van ilinin bütün ilçelerinde yapar: adayın işine ve oturduğu yere sahada bakar, bulguyu size yazılı olarak iletir.

Sahada karşılığı aranan üç bilgi

Ele alınan, adayın ve ailesinin hayatının herkesin görebileceği kısmıdır: işin yapıldığı söylenen yer, yaşanan mahalle ve ailenin bilinen uğraşı. Bunların her biri bir satır olarak ele alınır ve sahada karşılığı aranır.

Adayın işi: Adayın çalıştığı ya da sahibi olduğu söylenen dükkân, büro veya iş yeri o adreste, o adla ve o işi yaparak duruyor mu; iş günlerinde açık mı ve aday orada bulunuyor mu.
Yaşanan yer: Söylenen ilçe ve mahallede böyle bir adres var mı; anlatılan konut türü (müstakil ev, apartman dairesi) yerinde görülen yapıyla uyuşuyor mu.
Aile: Ailenin işi ya da geçimi hakkında size aktarılan bilgi, sahada görülebilen bir işe dayanıyorsa onun da karşılığı aranır.

Çalışma bu satırlarla sınırlı kaldığı için iki aile arasındaki ilişki de korunur. Adayın geçmiş ilişkileri, sağlığı ya da evinin içi araştırmanın konusu olmaz; bu araştırmayla ilgili kimseye, ne adaya ne yakınlarına, soru yöneltilmez; çalışma bittiğinde de iki aileden kimse bizden bir şey işitmez. Evlilik kararı ne olursa olsun iki aile aynı çevrede yaşamayı sürdürecek ve araştırma bittiğinde geride kimseyi kıracak bir iz kalmaz.

Aracılardan ve tanıdıklardan gelen bilgi

Size ulaşan bilginin bir kısmı adaydan, bir kısmı aracılardan, akrabalardan ya da tanıdıklardan geliyorsa rapor bu kaynakları ayrı tutar. Adayın kendi anlatımı ile bir başkasının aktardığı aynı satırda karıştırılmaz; her satırın yanında bilginin size kimden ulaştığı yazar. Böylece bir uyuşmazlık çıktığında bunun adaydan mı, aracının eksik bildiğinden mi kaynaklandığını ayırt edebilirsiniz.

Başlamak için bu bilgilerin sade bir listesi yeter: adayın adı, işinin adı ve yeri, ailenin yaşadığı ilçe ve mahalle, bunların her birini kimden duyduğunuz. Liste eksik olabilir; hangi satırın sahada karşılığı aranabileceğini, hangisinin aranamayacağını size biz söyleriz. Bir satırın karşılığı bu çalışmada aranamıyorsa, örneğin yalnız adayın kendi beyanına dayanan bir gelir bilgisi gibi, bunu işin başında öğrenir, beklentinizi ona göre kurarsınız.

Söz gününe göre zamanlama ve ilçe sırası

Araştırmaya söz gününden olabildiğince önce başlamak, acele bir karara düşmenizi önler. Tarih yakınsa bunu bize baştan yazın: kısa sürede yapılabilecek olanı ve tarihe yetişmeyecek olanı ayrı ayrı belirtiriz, böylece hangi bilgiyle söze gideceğinizi önceden bilirsiniz.

Aday ile ailesi farklı ilçelerdeyse araştırma iki bölüm olarak planlanır; örneğin adayın İpekyolu’ndaki iş yeri ile ailenin Muradiye’de oturduğu söylenen mahalle ayrı günlerde ele alınır. Hangi bölümün önce yapılacağına, sizin için hangi bilginin daha belirleyici olduğuna göre karar verilir: bir aile için adayın işi öne çıkar, bir başkası için ailenin yaşadığı yer. Bu sırayı ilk yazışmada konuşmak, söz gününden önce en önemli sorunun cevabını almanızı sağlar.

Aile Van dışında yaşıyorsa

Evlenecek kişi Van’daysa ama aile başka bir ilde ya da yurt dışında yaşıyorsa, bütün süreç yazışmayla yürüyebilir. Aileden bir kişi konuyu yazar, teklif ve rapor ona gönderilir, saha çalışması Van’da yapılır. Böylece söz için Van’a gelmeden önce, anlatılanların hangi kısmının yerinde karşılık bulduğunu bilirsiniz.

Rapor kararınıza nasıl yardımcı olur?

Rapor size anlatılan bilgileri tek tek ele alır: önce nasıl anlatıldığı, hemen yanında yerinde ne görüldüğü. Bir iş yeri söylenen adreste ve söylenen işle duruyorsa bu yazılır. Adres bulunamadıysa, iş yeri kapalıysa ya da o günlerde aday orada görülmediyse bu da aynı açıklıkla belirtilir.

Görülmeyen bir şey, söylenenin yanlış olduğu anlamına da gelmeyebilir; iş yeri o hafta kapalı olabilir, aile başka bir yere taşınmış olabilir. Rapor bu ihtimalleri ayrı satırlarda yazar ve hangisinin açık kaldığını gösterir. Adayla ya da onun ailesiyle yapılacak bir sonraki konuşmaya da onunla hazırlanırsınız: hangi konuda daha fazla soru sormanız gerektiğini, hangi konuda endişeye yer olmadığını görürsünüz.